Formy działalności gospodarczej – którą z nich wybrać dla swojej firmy?

Wybór formy działalności gospodarczej jest jedną z kluczowych decyzji każdego przedsiębiorcy. Dlatego musisz wiedzieć, jakie są formy prawne działalności gospodarczej w Polsce i która z nich będzie odpowiednia dla Twojego biznesu. W dzisiejszym artykule wprowadzimy Cię w ten problem – przedstawiamy najważniejsze informacje na temat podstawowych form działalności gospodarczej w Polsce.

Formy działalności gospodarczej – którą z nich wybrać dla swojej firmy?

Indywidualna działalność gospodarcza

Jest to najczęściej spotykana forma działalności gospodarczej w Polsce. Indywidualna działalność gospodarcza to przedsiębiorstwo jednego właściciela, który jest osobą fizyczną. Założenie indywidualnej działalności gospodarczej nie wymaga ani kapitału osobowego, ani konieczności posiadania wspólników. Nie ma tu znaczenia ilość zatrudnionych pracowników (samozatrudnienie też jest indywidualną działalnością gospodarczą) ani też forma ich zatrudnienia.

Kolejną cechą indywidualnej działalności gospodarczej jest to, że właściciel odpowiada osobiście i w sposób wyłączny za wszystkie zobowiązania firmy, zarówno majątkiem firmy, jak i majątkiem osobistym (w tym majątkiem współmałżonka). Z prowadzeniem indywidualnej działalności gospodarczej wiąże się też obowiązek ciągłego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Obowiązek ten ustaje tylko w przypadku zawieszenia działalności firmy na określony czas, ale zawieszenie trzeba zgłosić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Największymi atutami tej formy działalności gospodarczej są:

  • pełna swoboda właściciela w zarządzaniu firmą,
  • łatwość wprowadzania zmian,
  • brak wymaganego kapitału minimalnego,
  • łatwość prowadzenia rozliczeń księgowo-finansowych – jeśli przychody brutto nie przekraczają 1,2 mln euro możliwe jest prowadzenie księgi przychodów i rozchodów (po przekroczeniu tego limitu trzeba prowadzić pełną księgowość),
  • możliwość odliczania od podatku wielu wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej,
    swobodny dostęp do firmowych pieniędzy – pieniądze firmy są tak naprawdę pieniędzmi właściciela, który może nimi dowolnie rozporządzać (w przypadku innych form działalności gospodarczej nie jest to już takie proste).

Indywidualna działalność gospodarcza ma jednak również swoje wady. Do najważniejszych z nich należą:

  • wyłączna odpowiedzialność właściciela za długi firmy,
  • ryzyko uzależnienia rozwoju firmy od jednej osoby,
  • konieczność dłuższej pracy w firmie i nad firmą,
  • konieczność ciągłego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne,
  • trudności w przekształcaniu, sprzedaży lub dziedziczeniu firmy – jeśli firma w całości należy do jednego człowieka, nie da się jej tak po prostu sprzedać lub odziedziczyć.

Na założenie indywidualnej działalności gospodarczej powinieneś się zdecydować wtedy, gdy:

  • chcesz prowadzić biznes samodzielnie,
  • nie dysponujesz dużym kapitałem początkowym,
  • w działalności gospodarczej cenisz sobie przede wszystkim swobodę,
  • jesteś gotów odpowiadać własnym majątkiem za zobowiązania firmy.

Spółki

Indywidualna działalność gospodarcza to najczęstsza forma działalności, ale prawo przewiduje też możliwość prowadzenia firmy w formie spółki, czyli zrzeszenia co najmniej dwóch wspólników (osób fizycznych lub prawnych) opartego o umowę lub statut. Stosuje się różne podziały spółek, ale w dzisiejszym artykule proponujemy podział na spółkę cywilną oraz spółki prawa handlowego, czyli spółki osobowe i spółki kapitałowe, ponieważ ten podział uważamy za najbardziej użyteczny dla przedsiębiorców.

Spółka cywilna

Spółka cywilna jest spółką prawa cywilnego, więc źródłem przepisów dotyczących tej spółki jest Kodeks Cywilny. Oznacza to, że spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej, więc kontrahenci muszą zawierać umowę z każdym ze wspólników osobno, a nie ze spółką jako taką.

Spółka cywilna powstaje w wyniku umowy, która musi zostać sporządzona w formie pisemnej. Spółkę cywilną może założyć przynajmniej 2 wspólników, którymi mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Wspólnicy wnoszą wkład w dowolnej postaci – może być to zarówno kapitał, jak też wiedza czy umiejętności. Udziały w spółce cywilnej z zasady są równe, jeśli umowa nie przewiduje inaczej. Każdy z wspólników może reprezentować spółkę i podejmować decyzje w sprawach dotyczących zwykłych czynności związanych z jej funkcjonowaniem. Za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają w równym stopniu (zarówno majątkiem własnym, jak i indywidualnym). Spółka może prowadzić uproszczoną księgowość (księgę przychodów i rozchodów), jeśli jej roczne przychody nie przekraczają 1,2 mln euro brutto.

Do największych zalet spółki cywilnej należą:

  • brak konieczności posiadania kapitału początkowego,
  • łatwość i niewielkie koszty założenia,
  • uproszczona księgowość.

Natomiast podstawowymi wadami tej formy działalności gospodarczej są:

  • brak podmiotowości prawnej,
  • konieczność przekształcania spółki cywilnej w spółkę jawną lub spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w przypadku rozszerzenia działalności,
  • konieczność odpowiadania osobistym majątkiem wspólników za działania spółki.

Zakładanie spółki cywilnej ma największy sens wtedy, gdy:

  • planujesz działalność na małą skalę,
  • chcesz prowadzić biznes wspólnie z partnerami,
  • ufasz ludziom, z którymi masz zamiar prowadzić działalność,
  • jesteś gotów odpowiadać za działania spółki własnym majątkiem.

Spółki osobowe

Spółki osobowe to spółki handlowe oparte na osobistych powiązaniach wspólników, którzy odgrywają w nich kluczową rolę. Do założenia spółki osobowej potrzeba co najmniej 2 wspólników, którymi mogą być osoby fizyczne i/lub osoby prawne (zależy to od rodzaju spółki osobowej). Wspólnicy wnoszą do spółki osobowej wkład i są jej reprezentantami (wyjątkiem są spółki partnerskie, które w tym celu mogą powołać zarząd). Wspólnicy muszą być też jawni (tym razem wyjątkiem są spółki komandytowe i komandytowo-akcyjne, w których komandytariusze powinni zostać utajnieni, jeśli nie chcą ponosić pełnej odpowiedzialności za działania spółki).

Podobnie jak spółka cywilna, spółki osobowe nie mają osobowości prawnej, ale mają podmiotowość prawną, czyli mogą nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać do sądu i być pozywane. Majątek spółki stanowi wspólny majątek wspólników. Za zobowiązania spółki osobowej wspólnicy odpowiadają majątkiem osobistym (komandytariusze w spółkach komandytowych i komandytowo-akcyjnych ponoszą odpowiedzialność do wysokości tzw. sumy komandytowej, a akcjonariusze w spółkach komandytowo-akcyjnych w ogóle nie ponoszą odpowiedzialności za działania spółki).

Prawo wyróżnia 4 rodzaje spółek osobowych:

  1. spółka jawna,
  2. spółka partnerska,
  3. spółka komandytowa,
  4. spółka komandytowo-akcyjna.

Charakterystykę spółek osobowych przedstawimy wkrótce w innym artykule, dlatego na razie jedynie sygnalizujemy tę sprawę.Do najważniejszych zalet spółek osobowych należą:

  • brak wymaganego minimalnego kapitału (z wyjątkiem spółki komandytowo-akcyjnej lub spółki komandytowej z udziałem spółki z o.o.),
  • niskie koszty prowadzenia,
  • brak konieczności powoływania zarządu (można to robić tylko w spółce partnerskiej) i komisji rewizyjnej,
    uproszczona księgowość.

Wadami tej formy działalności gospodarczej są z kolei:

  • brak osobowości prawnej,
  • solidarna odpowiedzialność wspólników, którzy za działania spółki odpowiadają majątkiem osobistym (oprócz wspomnianych wyjątków).

Kiedy zatem powinieneś decydować się na założenie spółki osobowej?

  • Jeśli nie posiadasz dużego kapitału na start.
  • Gdy chcesz prowadzić biznes ze wspólnikami.
  • Jeśli ufasz osobom, z którymi współpracujesz.
  • Gdy jesteś gotów odpowiadać swoim majątkiem za działania spółki.
  • Jeśli w przyszłości zamierzasz rozwinąć swoją działalność na większą skalę.

Spółki kapitałowe

Spółki kapitałowe (w Polsce są to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna) również są spółkami prawa handlowego, ale znacząco różnią się od spółek osobowych.

Przede wszystkim – spółka kapitałowa nie opiera się na więziach między wspólnikami, tylko na kapitale. Spółka ta posiada odpowiedzialność prawną, a zatem może samodzielnie odpowiadać za swoje zobowiązania. Oznacza to, że akcjonariusze i udziałowcy (z pewnymi wyjątkami) nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Natomiast uprawnienia wspólników zależą od wysokości jego udziałów lub akcji. Z kolei majątek spółki nie jest majątkiem wszystkich wspólników.

Charakterystyczną cechą spółki kapitałowej jest też rozdzielenie sfery właścicielskiej od sfery zarządzającej. W spółkach kapitałowych istnieje więc konieczność powoływania specjalnych instytucji (w zależności od rodzaju spółki są to m.in. zarząd, rada nadzorcza czy komisja rewizyjna). Spółki kapitałowe posiadają też instytucje powołane do jej reprezentowania oraz prowadzenia jej spraw – w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest to zgromadzenie wspólników, a w spółce akcyjnej – walne zgromadzenie akcjonariuszy. Założenie spółki kapitałowej wymaga jednak posiadania dość dużego kapitału początkowego (w spółce z o. o. wynosi on 5000 zł, a w spółce akcyjnej – 100 000 zł).

Teraz tylko zasygnalizowaliśmy, że polskie prawo wyróżnia dwa rodzaje spółek kapitałowych: spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością i spółkę akcyjną. Tym rodzajom spółek również poświęcimy jeszcze osobny artykuł.

Największymi zaletami spółek kapitałowych są zatem:

  • posiadanie osobowości prawnej,
  • odpowiedzialność spółki za własne zobowiązania,
  • brak konieczności odpowiadania przez wspólników majątkiem osobistym za zobowiązania spółki,
  • brak konieczności opłacania składek ZUS przez udziałowców (wyjątkiem są spółki, w których jest tylko jeden udziałowiec).

Spółka kapitałowa ma jednak swoje wady, do których należą:

  • konieczność wniesienia kapitału początkowego,
  • obowiązek wyłonienia instytucji odpowiedzialnych za sprawy spółki,
  • ograniczony wpływ mniejszych udziałowców lub akcjonariuszy na decyzje spółki,
  • konieczność prowadzenia pełnej księgowości,
  • wysokie koszty prowadzenia,
  • liczne obowiązki biurokratyczne (np. konieczność sporządzania protokołów spotkań zarządu).

Na założenie spółki kapitałowej powinny się zatem decydować osoby, które:

  • mają duży kapitał,
  • chcą zbudować dużą firmę i od razu działać na szeroką skalę,
  • mają zamiar emitować udziały lub akcje swojej firmy,
  • nie chcą odpowiadać swoim majątkiem za zobowiązania firmy.

Każda z opisanych form działalności gospodarczej ma swoje zalety i wady. Dla Twojej działalności jedne z tych form sprawdzą się lepiej, inne gorzej. Ten artykuł był jedynie wprowadzeniem do tego obszernego tematu, który będziemy omawiać w kolejnych tekstach. Mamy jednak nadzieję, że już dziś pomogliśmy Ci zorientować się, jaka forma działalności gospodarczej będzie najlepsza dla Twojego biznesu.

Chcesz więcej takich inspirujących treści?

Zapisz się na "prawdopodobnie najlepszy" (zdaniem Czytelników)
newsletter biznesowy w Polsce!

Redakcja

Autor: Redakcja

Maciej Bielak - Coraz Lepszy Redaktor. Z wykształcenia jest historykiem i politologiem, a z zamiłowania dziennikarzem. Jego największym hobby jest muzyka jazzowa. Poza tym jest miłośnikiem reportażu i literatury rosyjskiej. Na portalu CorazLepszaFirma.pl pisze artykuły i przeprowadza wywiady.

25 sierpnia 2014     Prawo i podatki