Zarządzanie przez wartości. Czym jest i dlaczego warto je stosować

W jednym z poprzednich artykułów na naszym portalu wyjaśnialiśmy, dlaczego wartości mają duże znaczenie we współczesnym biznesie. Dzisiaj kontynuujemy ten temat. Zapraszamy do zapoznania się z najważniejszymi informacjami na temat metody zarządzania określanej jako zarządzanie przez wartości.

Zarządzanie przez wartości. Czym jest i dlaczego warto je stosować

Geneza zarządzania przez wartości

Jak pisaliśmy w artykule o wartościach w biznesie, najlepsi praktycy zarządzania już w I połowie XX w. wiedzieli, jak dużą rolę w prowadzeniu firmy odgrywają wartości. Naukowcy i teoretycy zarządzania docenili znaczenie wartości nieco później. Pierwszą pracą teoretyczną, w której szerzej opisano rolę wartości w zarządzaniu przedsiębiorstwem, była książka Thomasa J. Petersa i Roberta H. Watermana Poszukiwanie doskonałości w biznesie z 1982 r. W książce tej autorzy napisali m.in., że gdyby mieli udzielić jednej uniwersalnej rady przedsiębiorcom na podstawie obserwacji najlepszych firm, to doradziliby im stworzenie systemu wartości.

Koncepcja zarządzania firmą na podstawie systemu wartości zyskała popularność w 1994 r., kiedy Jim C. Collins i Jerry I. Porras opublikowali w 1994 r. książkę Wizjonerskie organizacje. Skuteczne praktyki najlepszych z najlepszych. Autorzy zastanawiali się, co sprawia, że niektóre przedsiębiorstwa przez kilkadziesiąt lat nieustannie utrzymują się w ścisłej czołówce najbardziej innowacyjnych, a zarazem najbardziej dochodowych firm na świecie. Sześcioletnie badania doprowadziły ich do następującej konkluzji: o trwałej pozycji wieloletnich liderów rynku decydowało przede wszystkim... zachowanie nadrzędnych wartości. Nie genialne strategie, nie ogromny kapitał, tylko właśnie trzymanie się własnego katalogu wartości.

Książka Collinsa i Porrasa wywołała rewolucję w środowisku menedżerów i teoretyków zarządzania oraz spopularyzowała koncepcję zarządzania firmą w oparciu o wartości. Natomiast sam termin „zarządzanie przez wartości” (ang. Management By Values – MBV) na dobre wszedł do języka zarządzania w 1997 r., kiedy ukazała się książka Kena Blancharda i Michaela O'Connora Zarządzanie poprzez wartości – pierwsza pozycja w całości poświęcona tej koncepcji zarządzania.

Fundamenty zarządzania przez wartości

Zarządzanie przez wartości opiera się na pięciu podstawowych elementach: misji, wartościach, wizji, strategii i kulturze organizacyjnej. Warto pokrótce scharakteryzować każdy z tych elementów.

Misja określa sens działalności firmy. Sławomir Lachowski, polski ekspert w zakresie zarządzania przez wartości, definiuje misję jako „oświadczenie o wytyczonym celu”. Misja odpowiada na pytanie: „Dlaczego istniejemy?” Za przykład może służyć przytaczana przez Lachowskiego misja Microsoftu, która brzmi: „Firma Microsoft pomaga ludziom i firmom na całym świecie realizować w pełni swój potencjał. To nasza misja. Wszystko, co robimy, jest odbiciem tej misji oraz wartości, dzięki którym jej realizowanie jest możliwe”.

Z kolei wartości to według Lachowskiego zachowania, które pomagają wypełnić misję przedsiębiorstwa. Wartościom poświęcony jest oddzielny artykuł, dlatego w tym miejscu jedynie nadmienimy, że w rozumieniu biznesowym wartości oznaczają unikalne cechy firmy i ponadczasowe przekonania, którymi firma kieruje się w swojej działalności. Jako przykład wartości w przedsiębiorstwie również można podać wartości Microsoftu, do których należą m.in.: szczerość i uczciwość, pasja, otwartość i pokora, podejmowanie wielkich wyzwań czy odpowiedzialność za wyniki pracy.

Misja i zasadnicze wartości to stałe fundamenty organizacji. Na ich podstawie tworzone są pozostałe, zmienne elementy. Pierwszym z nich jest wizja, czyli wyobrażenie dotyczące tego, czym firma ma być w przyszłości. Wizja odpowiada na pytanie: „Czym chcemy być?”. Wizja zmienia się w zależności od wielu czynników, takich jak rozwój technologiczny, koniunktura na rynku krajowym i rynkach zagranicznych, sytuacja finansowa firmy itp.

Następny element to strategia, czyli plan działania – drogi prowadzące do realizacji wizji. Strategia jest jeszcze bardziej zmienna niż wizja, ponieważ ewoluuje pod wpływem takich czynników jak zmiana przepisów prawa czy pojawienie się nowych trendów społeczno-gospodarczych.

Ostatnim elementem zarządzania przez wartości jest kultura organizacyjna, którą Edward Schein definiuje jako „wzorzec podstawowych założeń wymyślony, odkryty lub rozwinięty przez grupę (…), który okazał się wystarczająco wartościowy i który powinni sobie przyswoić nowi członkowie jako właściwy sposób postrzegania, myślenia i odczuwania”. Inaczej mówiąc: kultura organizacyjna określa, w jaki sposób członkowie organizacji powinni postępować w sytuacjach ważnych z punktu widzenia tej organizacji oraz w jaki sposób powinni wcielać w życie misję i wartości przedsiębiorstwa.

Schein wyróżnia trzy poziomy kultury organizacyjnej:

  1. artefakty – sztuczne twory kultury; artefakty dzielą się na: a) językowe – słownictwo charakterystyczne dla organizacji, a także opowieści związane z firmą czy tematy tabu; b) fizyczne – ubiór i wygląd pracowników, wygląd budynków, wystrój wnętrz itp.; c) behawioralne – rytuały służbowe, savoir-vivre organizacji itp.;
  2. normy i wartości określające, co w organizacji jest dobre, a co złe;
  3. podstawowe założenia – zasadnicze przekonania, którymi kieruje się organizacja i jej członkowie.

Kulturze organizacyjnej poświęcimy w przyszłości oddzielny artykuł, dlatego w tym miejscu jedynie sygnalizujemy problem.

Podsumowując ten fragment artykułu, można stwierdzić, że zarządzanie przez wartości w największym skrócie polega na tym, że na podstawie misji i zasadniczych wartości firmy tworzy się wizję i strategię działania, a także kształtuje się kulturę organizacyjną przedsiębiorstwa.

Dlaczego warto stosować zarządzanie przez wartości?

Obecnie zarządzanie przez wartości zatacza coraz szersze kręgi. Według danych z 2009 r. 77,5% firm z całego świata posiada własny katalog wartości. Dzisiaj takie dane nie powinny być zaskoczeniem, ponieważ praktyka pokazała, że zarządzanie przez wartości pozwala sprostać najważniejszym wyzwaniom przedsiębiorstw XXI w. Oto najważniejsze zalety zarządzania przez wartości, które przytaczamy za Sławomirem Lachowskim.

  • Zarządzanie przez wartości pozwala zbudować wyjątkowość przedsiębiorstwa i przewagę konkurencyjną. Na naszym portalu i w naszych szkoleniach wielokrotnie przekonywaliśmy Cię, że w biznesie chodzi o coś więcej niż tylko o pieniądze. Oczywiście zysk jest niezbędny, żeby firma mogła funkcjonować, bo każda firma z założenia jest organizacją typu „for-profit”. Jednak trwałą przewagę konkurencyjną można zbudować tylko wtedy, gdy zarządza się firmą w oparciu o elementy charakterystyczne tylko dla tej jednej firmy, czyli o zestaw wartości.
  • Zarządzanie przez wartości pozwala efektywnie zarządzać wiedzą. Przykładem na słuszność tej tezy może być Ford, który w latach 80. zaczął stosować model zarządzania według wartości oraz postawił na rozwój fachowości i samodzielności swoich pracowników. Dzięki tym zmianom przedsiębiorstwo znacznie zwiększyło swoją efektywność.
  • Zarządzanie przez wartości wyzwala w pracownikach innowacyjność. Dawniej wprowadzanie innowacji wymagało utrzymywania drogich laboratoriów i think tanków. Dzisiaj innowacyjne rozwiązania powstają również na bazie pomysłów tworzonych od podstaw przez małe grupy ludzi lub pojedyncze osoby. Współczesne innowacje coraz częściej są serią działań pracowników, które są podporządkowane realizacji wizji firmy. A wizja, jak wyjaśnialiśmy przed chwilą, jest tworzona na podstawie wartości.
  • Zarządzanie przez wartości pozwala efektywnie wykorzystać kompetencje pracowników. Jak pisaliśmy w poprzednim artykule, to głównie wartości przedsiębiorstwa sprawiają, że osoby zatrudnione w firmie dają z siebie wszystko. Dlatego zarządzanie w oparciu o wartości powoduje, że firma w pełni korzysta z najlepszych umiejętności swoich pracowników.
  • Zarządzanie w oparciu o wartości daje szanse na zbudowanie „długowiecznej” firmy. Nieprzypadkowo w gronie przedsiębiorstw będących wieloletnimi liderami w swojej branży znajdują się tylko firmy kierowane w oparciu o stały system wartości. Stałe wartości są elementem organizacji, który może stanowić inspirację i punkt oparcia dla kolejnych pokoleń jej zarządców.
  • Zarządzanie przez wartości zwiększa szanse na utrzymanie firmy na rynku. Wiele razy przekonaliśmy się, że firmy, dla których jedynym sensem istnienia była chęć zysku, często kończyły swój żywot w atmosferze skandalu (przykładem może być chociażby amerykański Enron).

Albert Einstein powiedział: „Nie staraj się zostać człowiekiem sukcesu, lecz człowiekiem wartościowym”. Odnosząc te słowa do zarządzania, można powiedzieć: „Nie staraj się osiągnąć sukcesu, lecz stworzyć wartościowy biznes!”. Jeśli zbudujesz firmę zarządzaną na podstawie wartości, to znacznie zwiększysz swoje szanse na sukces w biznesie. A w kolejnych artykułach na naszym portalu przeczytasz, jak w praktyce realizować model zarządzania przez wartości.

Polecana literatura:

Lachowski S., Droga ważniejsza niż cel. Wartości w życiu i biznesie, Warszawa 2012.

Chcesz więcej takich inspirujących treści?

Zapisz się na "prawdopodobnie najlepszy" (zdaniem Czytelników)
newsletter biznesowy w Polsce!

Redakcja

Autor: Redakcja

Maciej Bielak - Coraz Lepszy Redaktor. Z wykształcenia jest historykiem i politologiem, a z zamiłowania dziennikarzem. Jego największym hobby jest muzyka jazzowa. Poza tym jest miłośnikiem reportażu i literatury rosyjskiej. Na portalu CorazLepszaFirma.pl pisze artykuły i przeprowadza wywiady.

18 czerwca 2014     Modele zarządzania